T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TELİF HAKLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VE AVRASYA TÜRK DERNEKLERİ FEDERASYONU
ALÎ ŞÎR NEVÂΠVE ESERLERİNİN TÜRKİYE TÜRKÇESİNE KAZANDIRILMASI VE TANITILMASI PROJESİ

MÎR ALİ ŞÎR NEVÂÎ’NİN

DOĞUMUNUN 580. YILI ANISINA

ALÎ ŞÎR NEVÂÎ VE ESERLERİ ÇALIŞTAYI

ALΠŞÎR NEVÂÎ VE TÜRKÇE SEMPOZYUMU

TÜRK DÜNYASININ ORTAK KÜLTÜREL MİRASI 

ALΠŞÎR NEVÂÎ VE ESERLERİ SEMPOZYUMU

KİTAP : TÜRKİYE'DEN TÜRKİSTAN'A GÖNÜL KÖPRÜSÜ : ALΠŞÎR NEVÂÎ

KİTAP : ALΠŞÎR NEVÂÎ VE ESERLERİ

KİTAP : MUHÂKEMETÜ'L-LUGATEYN

SERGİ : ALΠŞÎR NEVÂÎ VE ESERLERİ

 

MÎR ALİ ŞÎR NEVÂÎ (1441-1501)

Doğu Türk dili ve edebiyatının kudretli şair ve yazarı, devlet adamı, edip Alî Şîr Nevâî, yazmış olduğu manzum ve mensur eserleriyle sadece Çağatay edebiyatının değil, bütün Türk edebiyatının en seçkin ve önde gelen simalarından biridir. Alî Şîr Nevâî 1441 yılında Herat’ta doğmuştur. Timurlu şehzadelerinden Hüseyin Baykara’nın yakın arkadaşı olmuş ve Devlet kademesinde mühürdarlık (nişancı) gibi önemli görevlere getirilmiştir. Hüseyin Baykara ile dostluğu ömür boyu devam etmiş, doğduğu şehir Herat’ta 1501 yılında vefat etmiştir.

Özbekistan Cumhuriyeti devlet başkanı Şevket Mirziyoyev tarafından yayımlanan bir genelge ile 2021 senesi, Mîr Ali Şîr Nevâî’nin doğumunun 580. yılı ilân edilmiştir. Bu kapsamda gerek Özbekistan gerek Özbekistan dışında Ali Şîr Nevâî’nin 580. yaş günü kültürel etkinlikleri tertip edilemeye başlanmıştır.

Çağatay edebiyatının en kudretli şair ve yazarlarından olan Ali Şîr Nevâî (1441-1501) ve eserlerinin tanıtılması ile ilgili 2020 yılı içerisinde Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nce desteklenmesi uygun görülen “Ali Şîr Nevâî Eserlerinin Türkiye Türkçesine Kazandırılması ve Tanıtılması Projesi” başlatılmıştır. Kültür Bakanlığı himayesindeki bu projenin birinci amacı tüm Ali Şîr Nevâî eserlerinin Türkiye Türkçesine aktarılmasıdır. Proje bilim kurulu Alî Şîr Nevâî ve eserleri üzerine çalışmalarıyla tanınan akademisyen ve alanında uzman edebiyat-kültür-sanat insanlarından oluşmaktadır. İlgili projenin Yürütme Kurulu Başkanı İsmail Cengiz, genel koordinatörü Doç. Dr. Bahtiyar Aslan ve akademik koordinatörü Doç. Dr. Emek Üşenmez’dir.

İşbu proje kapsamında Şubat ayı itibari ile dört eser neşre hazır hâle getirilmiştir. Ayrıca Nisan ayı içerisinde Özbekistan şehirlerinden Taşkent-Semerkant ve Buhara’da gerçekleştirilecek olan Ali Şîr Nevâî ve eserleri temalı çalıştay ve uluslararası sempozyumlar sonucunda ortaya konulacak çalıştay kitabı da bilim dünyasına sunulacaktır.

Bilim kurulu, yürütme kurulu ve genel koordinatör görüşleri neticesinde Türk, Özbek, Kazak, Kırgız vb bilim insanlarının Ali Şîr Nevâî ve eserleri üzerine hazırladığı 33 kıymetli araştırma makalesi Doç. Dr. Bahtiyar Aslan’ın editörlüğü nezâretinde bildiriler kitabı başlığı altında baskıya hazır hâle gelmiştir. Çalışmada Türkçe, Özbekçe, İngilizce makalele ve bildiriler yer almaktadır.

İkinci olarak proje kapsamında Ali Şîr Nevâî’nin Muhâkemet’ül-Lugateyn adlı eseri neşre hazırlanmıştır. Doç. Dr. Emek Üşenmez editörlüğündeki bu çalışma Saâdet Örmeci tarafından yayına hazırlanmıştır. Muhâkemet’ül-Lugateyn; Ali Şîr Nevâî’nin, Türkçenin ifâde kuvvetini ve Farsçaya göre üstünlüğünü ispât etmek amacıyla 1499 yılında yazdığı ve onun dil şuûrunu gösteren en önemli eseridir. Nevâî, pek çok şâirin Farsça yazdığı bir dönemde Türkçe yazmaktan vazgeçmemiş, korkmamış, yılmamış; güçlükleri yenmiş, çetinliklerle savaşmış, emeklerini esirgememiştir. Türkçenin engin alanlarında ilhâmının şahlanan atını koşturmuş; sonsuz gökyüzünde hayâlinin hırçın kuşunu havalandırmış; zevki bu hazîneden değer biçilmez, güç yetmez birçok inci ve pırlantalar almıştır. Gönlü bu bahçenin gizliliklerinde güzel kokularıyla cana can katan, göz görmemiş çiçekler toplamıştır. Böylece bu varlıkların, bu bollukların, bu mümbit toprakların ürünlerinden olan birçok gül açılmaya ve her yana saçılmaya başlamıştır. Ali Şîr Nevâî’nin doğumunun 580. yılı anısına hazırladığımız bu eser, “Ali Şîr Nevâî’nin Hayâtı, Edebî Kişiliği ve Eserleri”, “Muhâkemet’ül-Lugateyn”, “Sözlük”, “Özel Adlar” ve “Muhâkemet’ül-Lugateyn’in Süleymaniye Kütüphanesi Nüshası Tıpkıbasımı” olmak üzere beş bölümden meydana gelmektedir.

Ali Şîr Nevâî Eserlerinin Türkiye Türkçesine Kazandırılması ve Tanıtılması Projesi kapsamında hazırlanan üçüncü çalışma, Ali Şîr Nevâî Hayatı ve Eserleri başlıklı kitaptır. Bu çalışmada Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan, Ord. Prof. Dr. Z. Fahri Fındıkoğlu, Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu, Doç. Dr. Faruk K. Timurtaş, Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan, İsa Yusuf Alptekin, Muhammed M. Akkuşoğlu gibi isimler tarafından Ali Şîr Nevâî hakkındaki mühim yazılar yer almaktadır. Çalışmanın editörlüğünü Doç. Dr. Bahtiyar Aslan yürütmüştür.

Emek Üşenmez tarafından hazırlanan İngiltere British Library’deki Mîr Ali Şîr Nevâî Yazmaları adlı çalışma ilgili projenin dördüncü kitabıdır. Kitap ilk aşamada İngilizce olarak hazırlanmıştır. Mayıs itibari ile eserin Türkçe ve Özbekçesi de okurla buluşacaktır.

Proje kapsamındaki beşinci kitap, Özbekistan ve Türkiye’de gerçekleştirilecek karşılıklı uluslararası çalıştay ve sempozyumlar sonrasında bilim dünyasının hizmetine sunulmuş olacaktır.

Alî Şîr Nevâî yazdığı eserler, yetiştirdiği şairler ve her zaman desteklediği ilim hayatıyla Türkçe’ye büyük katkılar sağlamış abidevî bir kültür adamıdır. Alî Şîr Nevâî’nin Türkçe’ye yapmış olduğu en büyük katkılardan biri kuşkusuz dilin yapıcı gücünden faydalanarak, millî birliği kurmaya çalışmasıdır. İşbu eserlerin, Türk diline ve Türk dünyasına yararlı olması en büyük dileğimizdir. Mîr Alî Şîr Nevâî’nin 580. yaş günü kutlu olsun.